wtorek, 24 październik 2017 19:49

Obraz szatana w Księdze Hioba

Napisane przez Ks. prof. dr hab . Waldemar Chrostowski

Księga Hioba ma charakter poetycki, z wyjątkiem dwóch fragmentów, czyli Prologu (Hi 1 – 2) i Epilogu (Hi 42, 7–17), które zostały napisane prozą. Pełnią one jakby funkcję „okładek” do subtelnej refleksji nad istnieniem i sensem cierpienia ludzi niewinnych.

Dwa rozdziały, tworzące Prolog, można określić jako midrasz, czyli przypowieść, której cel stanowi uwypuklenie ważnego przesłania przygotowującego czytelnika do właściwego zrozumienia księgi. Chodzi o to, by miał pewność, że jej bohater, Hiob, jest człowiekiem sprawiedliwym, a jednak spotykają go nieszczęścia, a więc jego cierpienie nie jest – jak głosił rozpowszechniony stereotyp – karą za grzechy. Jedną z prominentnych postaci w tych rozdziałach jest szatan. Analiza przypowieści rzuca wiele światła na jego wizerunek, który przekazuje starotestamentowa księga.

Perwersja szatana

Przypowieść rozgrywa się na dwóch symbolicznych poziomach: dolnym i górnym. Dolny to ziemia, gdzie mieszka Hiob, o którym mówi się, że był to mąż sprawiedliwy, prawy, bogobojny i unikający zła (Hi 1, 1). Poziom górny to niebo, będące sferą przebywania Boga i aniołów określanych jako synowie Boży (1, 6). Przedstawione ono zostało na podobieństwo królewskiego dworu. Bóg jako władca zasiada na tronie i przyjmuje sprawozdania od podwładnych, którzy informują Go o tym, co dzieje się w królestwie.

W hebrajskim tekście Księgi Hioba pojawia się rzeczownik sātān, który w dosłownym przekładzie znaczy „przeciwnik”, „wróg”. Co się tyczy użycia świeckiego, pojawia się on w Biblii Hebrajskiej zarówno w sferze militarnej i politycznej (1 Sm 29, 4; 1 Krl 5, 8), jak też w prawodawstwie, gdzie oznacza oskarżyciela. W zachowanych starożytnych tekstach prawniczych odnosi się do przeciwnika, który usiłuje przeszkodzić  królowi lub jego przedstawicielowi w okazaniu aktu łaski. W Księdze Hioba sātān określa tajemniczą postać. Nie jest ona jedynie złą mocą, lecz posiada istnienie osobowe. Jest istotą wrogą Bogu oraz źle usposobioną do ludzi i usiłującą im szkodzić. Zwracają uwagę dwie jej cechy: podległość Bogu oraz perwersyjna natura radykalnie odmienna od wszystkich innych istot stworzonych.

W greckim przekładzie Starego Testamentu, znanym jako Septuaginta i dokonanym w III oraz II w. przed Chr., odpowiednikiem hebrajskiego sātān jest ho diábolos, czyli „oszczerca”, „kłamca”. Termin ten pochodzi od czasownika dia-bállō, czyli „dzielę”, „wprowadzam podział(y)”, „skłócam” i został spolszczony jako „diabeł”. Koncepcja szatana jako przeciwnika Boga wskazuje na dramatyczne skutki jego podstępnej aktywności.

Na pytanie: Skąd przybywasz? szatan odpowiada Bogu: Przemierzałem ziemię i wędrowałem po niej (1, 7). Obecność oraz działanie szatana nie sprowadza się wyłącznie do sfery pozaziemskiej. Wręcz przeciwnie, jest on obecny i działa także na ziemi, którą nieustannie przemierza, by szkodzić tym, którzy mu ulegną.

Pytając o Hioba i chwaląc go za dobre życie, Bóg daje poznać, że zna i ceni swoich mężnych wyznawców, którzy pozostają odporni na intrygi szatana. Ale ten natychmiast sugeruje, że pobożność Hioba jest odpowiedzią na pomyślność i dobrobyt, w jakim żyje. Pytając retorycznie: Czyż za darmo Hiob czci Boga? (1, 9), szatan twierdzi, że nie istnieje pobożność bezinteresowna i wylicza otrzymane dobra: Czyż Ty nie ogrodziłeś zewsząd jego samego, jego domu i całej majętności? Pracy jego rąk pobłogosławiłeś, jego dobytek na ziemi się mnoży (1, 10). Uderza w samo sedno religijności. Przedstawia ją w kategoriach, które czynią z niej parodię. Skoro, jak podpowiada, pobożność stanowi przymiot ludzi zamożnych, zatem jest motywowana przede wszystkim lękiem, aby nie utracić przychylności Boga. Religijność przestaje być szczerym uwielbieniem Stwórcy, a staje się sposobem na swoiste przekupienie Go i pozyskanie Jego względów. Przypisując wyznawcom Boga egoistyczne intencje i pobudki, szatan podważa wartość religijności.

Bliską paralelę tego pytania stanowi inne zapytanie, mianowicie to, które wąż skierował do Ewy w ogrodzie Eden (Rdz 3, 1). Znamienne, że w obu przypadkach mamy do czynienia z pytaniami. Stoją one na usługach zjawiska, które w naszych czasach otrzymało nazwę hermeneutyki podejrzliwości. Szatan rzadko odsłania otwarcie swą prawdziwą naturę i cele. Najczęściej jego działanie polega na zasiewaniu wątpliwości, mnożeniu pytań, a także kwestionowaniu prawdy i właściwego sposobu postępowania. Konsekwencje tych chytrych intryg są szczególnie dotkliwe wówczas, gdy udaje się mu podważyć zasadność oddawania szczerej czci Bogu, parodiując religijność jako wytwór człowieka, który chce podporządkować sobie Boga i zmusić Go do łaskawości traktowanej jako należna nagroda. Intrygi szatana nie przeczą, że Bóg istnieje, lecz wykoślawiają i psują właściwe rozeznanie o Stwórcy, wypaczając Jego obraz i podważając możliwość bezinteresownego okazywania Mu czci. Parodię prawdziwej wiary i religijności stanowią m.in.: magia, przesądy, zabobony.

Ostatnio zmieniany wtorek, 24 październik 2017 20:25

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.


Nasze książki

Nowość!

Wszystkie numery

Piszą dla nas

  • Pochodzi z parafii Niegowić. Jest dyrektorem agencji informacyjnej Vatican Service News w Rzymie. Jako dziennikarz brał udział w pielgrzymkach Jana Pawła II i Benedykta XVI, wchodząc w skład Volo Papale. Jest autorem kilku książek i filmów dokumentalnych oraz założycielem i opiekunem charyzmatycznych grup modlitewnych we Włoszech, którym patronuje bł. Jan Paweł II. Był bliskim współpracownikiem śp. bpa Pavla Hnilicy. Obecnie jest jednym z najbliższych współpracowników kard. Ivana Diasa, byłego prefekta Kongregacji Ewangelizacji Narodów i Krzewienia Wiary.

  • publicysta, autor książek o tematyce religijnej, redaktor naczelny serwisu rodzinnego portalu Opoka.pl

  • autorka książki: Pułapka gender. Karły kontra orły

Już 36 pozycji


Powered by JS Network Solutions