środa, 01 maj 2019 12:29

Przesądy. W kajdanach kłamstwa

Napisał

Termin „przesąd” nie jest jednoznaczny. Jego rozumienie zależy od wielu czynników – epoki, światopoglądu, tradycji czy wychowania. Źródłem przesądu jest irracjonalna postawa człowieka, czyli takie zachowanie i działanie, któremu sprzeciwia się rozum.

Działanie podejmowane na skutek przesądu nie ma rozumnego uzasadnienia. Jest nabudowane na aktualnym stanie wiedzy i może zmieniać się, w miarę jak nowe obszary życia poddawane są refleksji naukowej.

 Przesąd jest uważany za relikt dawnego, magicznego myślenia. Kojarzy się go ze znachorstwem, wróżbiarstwem, astrologią czy nekromancją. Niektórzy rozciągają znaczenie tego pojęcia na wszelkie irracjonalne, bezpodstawne, urojone religijne wierzenia i praktyki. Przesądna jest więc zarówno wiara w feralne liczby, dni, kolory, horoskopy, wróżby itp. Pewne przesądy są rozpowszechniane publicznie przez ludzi polityki, kultury, mass mediów, a nawet naukowców i wychowawców,  inne zaś pozostają szerzej nieznane, identyfikowane tylko w ścisłym gronie rodzinnym czy kręgu przyjaciół. Wszystkie są rodzajem błędu, odrzucają prawdę, lekceważą uznaną wiedzę. Pojawianie się przesądów niektórzy próbują uzasadniać aktywnością nieświadomości (a nawet „podświadomości”) i twierdzą, że są one reakcją warunkową na sytuacje zagrożenia. Traktują je jako zjawisko społeczne będące wyrazem konfliktów, napięć i nadziei całych grup społecznych. Z pewnością przesąd jest sposobem „myślenia bez myśli”, rodzajem niepewności człowieka, który utracił wiarę w Boga i Jego Opatrzność.

Popularne przesądy

Wśród przesądów występujących w różnych kulturach często występował lęk przed „złym okiem”. Spojrzenie obdarzonych nim osób miało powodować szkody dla ludzi (np. choroby dzieci) i zwierząt (chudnięcie bydła, pomór wśród zwierząt domowych), a także straty materialne, takie, jak pożary, psucie się mleka, wysychanie studni czy usychanie drzew. Polacy i Niemcy obawiali się oczu chorych i zaczerwienionych, Francuzi – głęboko osadzonych i ocienionych krzaczastymi brwiami, Anglicy – szczególnie dużych, zaś Hiszpanie – mętnych i wodnistych bądź różniących się kolorem źrenic. Indianie bali się ludzi jednookich, a mieszkańcy Afryki wierzyli, że czarownice ze śmiercionośnym spojrzeniem mają po dwie źrenice w oku. Utrzymywano, że dziecko zbyt wcześnie odstawione od piersi matki i ponownie przystawione może w przyszłości zabijać wzrokiem. Złe spojrzenie przypisywano Cyganom i czarownicom, a także niektórym postaciom historycznym, np. cesarzowi Wilhelmowi II, Napoleonowi III i lordowi Byronowi.

Najnowsze od ks, prof. dr hab. Andrzej Zwoliński

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.


Nasze książki

Wszystkie numery

Piszą dla nas

  • fizyk, filozof nauki, członek Science and Religion Forum oraz The British Society for the History of Science

  • specjalizuje się w duchowości karmelitańskiej, szczególnie w dziełach św. Teresy od Jezusa jako współtłumacz i komentator poprzez konferencje, rekolekcje i wykłady.

  • pisarka i dziennikarka

Już 55 pozycji

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Zrozumiałem

Powered by JS Network Solutions